Ders Notları Weblog

Just another WordPress.com weblog

Bohemyalı bir gezginin gözüyle 1553’lü yılların kapalı çarşısı

leave a comment »


Hans DERNSCWAM, 1553 yılında 60 yaşına ulaşmış bir gezgin ve araştırmacı. Öğrenme hırsıyla on üç yaşında tanışmış. Mali ve sosyal konumu bir hayli iyi olan Bohemyalı ailenin idealist bir çocuğu olarak sürdürüyor bilimsel çalışmalarını. Macaristan onun ikinci vatanı konumunda. Bu nedenle Türklere karşı oldukça önyargılı. 1553 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde Pécs Piskoposu Anton Vrancia ve Macaristan’ın en ünlü prenslerinden olan Başkomutan Franz Zay ile birlikte İstanbul’a Kral 1. Ferdinand’ın yıllık vergisini ödemek ve bir takım görüşmeler yapmak üzere elçi olarak Viyana’dan yola çıkan grup arasında Dernscwam’da bulunmaktadır. Viyana’dan başlayıp daha sonra Amasya’ya kadar uzanacak olan yolculukları boyunca Dernscwam il, il köy, köy gezerek edindiği izlenimleri kaleme almıştır. “İstanbul ve Anadolu’ya Seyahat Günlüğü” adlı eseri ( Kültür Bakanlığı Yayınları/ 885, Dünya Edebiyatı Dizisi /5, Çeviren; Prof. Dr. Yaşar ÖNEN, 1992 ) daha sonraları o dönemin kültürel özelliklerinin anlaşılmasına olan katkıları nedeniyle önemli bir eser olarak kabul edilecektir. Kapalı çarşı ile ilgili izlenimleri kitaptan kısaltarak ve sadeleştirerek aktarıyorum;

“İki büyük çarşı var ki, bunlara Besenstain ( bedesten) deniliyor. Padişah bunları taştan yaptırmış ve çatısını kemerle ördürmüş. Burada her türlü mücevher ve ipek mamulleri satılır. Altın işlemeli ipekler ve diğer kumaşlar birbirleriyle birleştirilip duvarlara asılır. Bahsi geçen bu çarşıların üstleri kubbeli iç kısımlarında dört duvar vardır. Ortalarında da sütunlar ve bölme duvarları bulunmaktadır. Kare şeklinde üst üste iki tabakalı kalın sütun başlıkları var. Camilerde olduğu gibi kubbe bu sütunlara dayanıyor. Pencereler yüksekte. Çarşı içinde ki bütün yolların kenarlarında yüksek ve güzel tahta sekiler var. Bunlar yerden 1, 1/2 arşın yükseklikte ve öne yola doğru iki arşın genişliğinde konulmuş. Yollarda altı kişi rahatlıkla yürüyebiliyor. Bu tahta sekilerin üzerinde duvarlara dayalı tahta dolaplar durur. Bunlar dört arşın yüksekliğinde ve 2, ½ arşın genişliğindedir. Birçok gözleri var. Tüccarlar buraya ipek kumaşları bırakıp kilitliyorlar. Bu dolapların üst kısmından alttaki sekilere kadar uzanan altın işlemeli rengârenk kumaşlar asılır. Dükkânın iç zeminini oluşturan bu tahta sekilerin üzerine halılar serilmiştir. Halıların uçları sekiden yere doğru sarkıktır. Bu halıların üzerinde de Türk usulü yüzü kadife kaplı ve altın yaldızlı işlemelerle süslenmiş minderler konmuştur. Rum, Yahudi, Ermeni ve diğer milletlerden olan tüccarlar otururlar, dostça sohbet edip, yerler, içerler ve kendi adetleri üzerine çalgı çalıp eğlenirler. Satıcılar bazen bu sekilerin önüne ilaveler yaparak üzerine keten kumaşlar ve halılar yayarlar …Bütün memleketlerden gelen çeşitli ipek kumaşlar bu tüccarlar tarafından müşterilere sunulur… Buralara bakkal dükkanı denilebilir çünkü bunlardan yüz tanesinin içindeki mal bizdeki bir tüccarın mağazasındakinden daha az değerdedir… Gümüş eşya almak isteyen kişi, bit pazarına gider gibi bedestene gelir. Orada her türlü yabancı menşeli eşyayı bulur. Padişaha hediye olarak verilen gümüş kupalar ve diğer gümüş eşya bedestende satılır. Bunlar ya bu şekilde satılır ya da eritilerek gümüş sikkeler yapılır. ( Türkler gümüş kaplardan içmeye alışık olmadıkları için)

Bunun dışında, muhtelif yerlerde bakkalların, atarların ve çeşitli zanaat ustasının alelade tahtadan yapımlı, sokakların iki tarafına sıralanmış dükkânları ve ya hücreye benzeyen küçük satış yerleri var. Bunların önüne tahta kerevitler veya sekiler koyarlar. Yükseklikleri iki arşın kadar olabilir. Buralara güzel halılar ve diğer süslü eşyalar asarlar. Yoldan gelip geçenler bunları görür, seyreder. Kendileri de sekilerde yüzleri kadife ve ipekle kaplanmış minderlerde oturur, sohbet ederek hoş vakit geçirirler.”

Aydın AKDENİZ

aakdeniz1965@hotmail.com

Written by Sarı Sayfalar

August 8, 2008 at 12:20 pm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: